Khi nhẫn ngọc chật không tháo ra được, việc đầu tiên là ngừng kéo mạnh, nâng tay cao và bình tĩnh thử vài cách nhẹ nhàng trong thời gian ngắn; nếu ngón tay đã sưng nhiều, đổi màu, tê hoặc đau tăng, hãy đến cơ sở y tế ngay. Không tự cắt, đập hay kẹp chiếc nhẫn ngọc bằng dụng cụ ở nhà: ngọc nguyên khối cứng và dày, rất khó cắt, mảnh vỡ có cạnh sắc, còn ngón tay thì dễ bị thương thêm.
Bài này dành cho người đeo nhẫn ngọc hằng ngày, viết theo góc phòng ngừa và xử lý ban đầu ở mức thông thường. Bài không thay lời khuyên của nhân viên y tế. Với mọi trường hợp ngón tay có dấu hiệu thiếu máu hay chấn thương, quyết định đúng là đi khám sớm, kể cả khi điều đó có nghĩa là chiếc nhẫn không giữ được nguyên vẹn.
Vì sao nhẫn ngọc kẹt nguy hiểm hơn nhẫn kim loại
Chiếc nhẫn chật bản thân nó chưa phải là chuyện lớn; điều đáng ngại là vòng luẩn quẩn khi ngón tay sưng. Nhẫn ép vào chân ngón làm máu và dịch khó lưu thông trở về, ngón tay phía trên nhẫn càng sưng, nhẫn càng ép chặt hơn. Kéo mạnh làm da và mô mềm bị chà xát, sưng thêm. Nếu để quá lâu, ngón tay có thể bị tổn thương do thiếu máu nuôi.
Với nhẫn vàng hay bạc, nhân viên y tế thường dùng dụng cụ cắt nhẫn chuyên dụng, cắt qua bản kim loại rồi banh ra trong vài phút. Nhẫn ngọc nguyên khối thì khác: vật liệu cứng, thành dày, dụng cụ cắt nhẫn kim loại thông thường không xử lý được dễ dàng. Có thể cần cách khác, mất nhiều thời gian hơn, và chiếc nhẫn gần như chắc chắn bị vỡ hoặc phải cắt. Chính vì vậy, với nhẫn ngọc, đi sớm khi ngón còn ít sưng luôn tốt hơn đi muộn.
Một lý do nữa là bản rộng. Nhẫn ngọc trơn thường bản rộng hơn nhẫn vàng, ôm một đoạn dài của chân ngón. Diện tích ép lớn hơn, cảm giác căng cũng đến nhanh hơn khi ngón tay thay đổi kích thước.
Những tình huống hay làm nhẫn ngọc bị kẹt
Hiểu được vì sao ngón tay to lên giúp bạn tháo nhẫn trước khi chuyện xảy ra. Các tình huống dưới đây gặp khá thường trong đời sống.
- Va đập, kẹt cửa, bong gân hoặc nghi gãy ngón tay, bàn tay, cổ tay ở cùng bên. Chấn thương làm sưng rất nhanh trong vài giờ.
- Bị côn trùng đốt, bị dị ứng, nổi mẩn ở bàn tay hay ngón tay.
- Thời tiết nóng, đi bộ lâu, xách đồ nặng, ngồi xe đường dài với tay buông thõng.
- Ăn mặn, uống rượu bia, sau khi tập thể thao cường độ cao.
- Mang thai, nhất là những tháng cuối, khi nhiều người bị phù chân tay.
- Đang điều trị bệnh làm giữ nước, phù, hoặc vừa tăng cân.
- Chiếc nhẫn vốn đã hơi chật từ đầu vì người đeo chọn "chật cho chắc".
Nguyên tắc chung: thấy ngón tay bắt đầu căng thì tháo nhẫn ngay, khi còn tháo được. Với chấn thương ở bàn tay hay cổ tay, việc tháo nhẫn nên làm sớm nhất có thể, trước cả khi đi khám, nếu tháo được nhẹ nhàng; nếu không, báo ngay với nhân viên y tế rằng bạn đang đeo nhẫn ngọc nguyên khối.
Thử tháo tại nhà: vài bước nhẹ nhàng trong thời gian ngắn
Chỉ áp dụng khi ngón tay chỉ hơi căng, màu da bình thường, không tê, không đau nhiều và không có chấn thương. Mỗi bước làm chậm, không dùng sức.
- Ngừng kéo. Kéo mạnh làm sưng thêm. Ngồi xuống, thả lỏng tay.
- Nâng bàn tay lên cao hơn tim trong khoảng mười đến mười lăm phút, ví dụ đặt khuỷu tay lên thành ghế và giơ bàn tay lên. Tư thế này giúp dịch ở ngón tay rút bớt.
- Có thể chườm mát ngón tay bằng túi nước mát hoặc đá được bọc trong khăn, vài phút một lần, không áp đá trực tiếp lên da và không chườm quá lâu.
- Bôi trơn quanh nhẫn và phần ngón phía trên nhẫn bằng nước xà phòng, kem dưỡng da hoặc dầu ăn. Chất trơn giúp nhẫn trượt mà không chà xát da.
- Xoay nhẹ chiếc nhẫn qua lại, đồng thời đẩy dần ra phía đầu ngón. Không giật. Phần da phía trên nhẫn có thể dùng ngón tay kia vuốt nhẹ về phía đầu ngón để làm gọn.
- Nếu sau khoảng mười lăm đến hai mươi phút vẫn không tiến triển, dừng lại. Không thử tiếp kéo dài hàng giờ.
Có những kỹ thuật khác như quấn chỉ quanh ngón để kéo nhẫn ra, được nhân viên y tế dùng. Bạn không nên tự làm nếu chưa được hướng dẫn, nhất là khi ngón đã sưng, vì dễ làm tổn thương da và làm chậm việc đi khám.
Dấu hiệu phải dừng ngay và đến cơ sở y tế
Ngón tay đổi màu. Da ngón phía trên nhẫn tím tái, trắng bệch hoặc đỏ sẫm bất thường so với các ngón khác.
Tê, châm chích hoặc mất cảm giác. Đây là dấu hiệu dây thần kinh hoặc tuần hoàn của ngón đang bị ảnh hưởng. Không chờ xem có tự hết hay không.
Đau tăng dần. Đau nhói, đau giật theo nhịp hoặc đau tăng khi để yên là dấu hiệu không nên tiếp tục tự xử lý.
Sưng nhiều hoặc sưng nhanh. Ngón tay sưng phồng qua cả hai bên mép nhẫn, da căng bóng, chiếc nhẫn như lún vào thịt.
Có chấn thương. Ngón tay, bàn tay hay cổ tay vừa bị va đập, kẹt, ngã chống tay, nghi gãy xương. Chấn thương cần được khám, và nhẫn cần được tháo bởi người có chuyên môn.
Có vết thương hở hoặc nhiễm trùng. Da quanh nhẫn rách, rỉ dịch, đỏ nóng. Không bôi trơn hay xoay nhẫn lên vết thương.
Đã thử nhẹ nhàng mà không tháo được. Dù chưa có dấu hiệu nào ở trên, nếu không tháo được thì vẫn nên đi khám sớm trong ngày thay vì để qua đêm. Nhẫn ngọc kẹt qua đêm có thể làm ngón tay sưng thêm khi ngủ.
Ở cơ sở y tế: nên báo những gì và chuẩn bị tinh thần ra sao
Khi đến nơi, hãy nói ngay: bạn đang đeo nhẫn ngọc nguyên khối, không phải nhẫn kim loại; nhẫn kẹt từ lúc nào; ngón tay có bị va đập không; bạn đã thử bôi trơn, nâng tay hay chưa. Thông tin này giúp nhân viên y tế chọn cách xử lý phù hợp, vì nhẫn ngọc cần cách làm khác nhẫn vàng.
Hãy chuẩn bị tinh thần rằng chiếc nhẫn có thể phải bị cắt hoặc làm vỡ. Với nhiều người, nhẫn ngọc là kỷ vật của bà, của mẹ, nên đây là quyết định khó. Nhưng ngón tay thì không thay được, còn chiếc nhẫn vỡ đôi khi vẫn giữ lại được các mảnh để làm thành món khác, như mặt dây nhỏ hay hoa tai. Đừng vì tiếc nhẫn mà từ chối hay trì hoãn việc tháo.
Nếu muốn giữ mảnh ngọc, bạn có thể xin lại các mảnh sau khi xử lý xong, gói trong khăn mềm. Sau này mang tới thợ để xem có thể làm lại thành gì. Chuyện thiết kế lại món ngọc cũ là một đề tài riêng; điều cần nhớ lúc này là ưu tiên bàn tay.
Sau khi tháo được nhẫn, ngón tay có thể còn sưng, đỏ vài hôm. Hãy theo dõi theo hướng dẫn của nhân viên y tế và tái khám nếu sưng không giảm, đau tăng hay xuất hiện vết thâm lan rộng.
Phòng nhẫn ngọc kẹt từ trước
Phần lớn các ca nhẫn kẹt có thể tránh được bằng vài thói quen đơn giản khi đeo nhẫn ngọc hằng ngày.
- Chọn cỡ nhẫn qua khớp với một chút lực nhưng tháo được bằng tay. Không chọn chật "cho chắc".
- Tháo nhẫn trước khi đi xa bằng xe đường dài, trước khi tập thể thao nặng, trước khi ngủ nếu ngón hay sưng về đêm.
- Tháo nhẫn ngay khi có chấn thương ở tay, kể cả va đập nhẹ, nếu tháo được dễ dàng.
- Phụ nữ mang thai nên tháo nhẫn ngọc nguyên khối khi ngón tay bắt đầu có dấu hiệu phù, và cất cho tới sau sinh.
- Người có bệnh gây phù hoặc đang điều trị ảnh hưởng tới tuần hoàn nên hỏi bác sĩ trước khi đeo nhẫn cứng trong thời gian dài.
- Mỗi tuần thử tháo nhẫn một lần. Nếu thấy khó hơn trước, đó là tín hiệu ngón tay đã thay đổi và chiếc nhẫn cần chuyển sang ngón khác hoặc tạm cất.
Nếu bạn hay quên tháo nhẫn, đặt một chiếc đĩa nhỏ hay hộp nhẫn ở chỗ cố định như cạnh bồn rửa phòng ngủ. Có chỗ để nhẫn thì việc tháo trở thành thói quen, và chiếc nhẫn cũng ít bị thất lạc.
Người lớn tuổi và trẻ nhỏ: hai nhóm cần để ý hơn
Ở người lớn tuổi, khớp ngón tay thường to ra theo năm tháng, trong khi chân ngón có khi lại gầy đi. Chiếc nhẫn ngọc đeo từ thời trẻ, chưa từng tháo ra, có thể đã không còn qua được khớp. Nhiều ông bà vẫn đeo như vậy suốt nhiều năm mà không sao, nhưng khi có một đợt sưng tay do bệnh, do té ngã hay do phải truyền dịch nằm viện, chiếc nhẫn trở thành vấn đề. Con cháu nên để ý: nếu nhẫn của ông bà không còn xoay được trên ngón, hoặc da quanh nhẫn có vết hằn sâu, hãy đưa ông bà đi hỏi nhân viên y tế về việc tháo nhẫn khi tay còn bình thường, thay vì đợi lúc khẩn cấp.
Trước khi ông bà nhập viện, mổ hay làm thủ thuật, nhân viên y tế thường yêu cầu tháo trang sức. Nếu nhẫn ngọc không tháo được, hãy báo ngay từ đầu để họ có hướng xử lý, không để tới lúc tay đã phù.
Với trẻ nhỏ, nhẫn ngọc thường là quà của ông bà. Ngón tay trẻ lớn nhanh, chiếc nhẫn vừa tháng này có thể chật vài tháng sau. Trẻ cũng hay cho tay vào miệng, kẹp tay vào đồ chơi, ngã chống tay. Nhiều gia đình chọn cất nhẫn cho tới khi trẻ lớn, hoặc chỉ cho đeo trong dịp đặc biệt dưới sự trông của người lớn. Nhẫn nhỏ còn là vật trẻ có thể nuốt hoặc hóc, nên khi tháo ra phải cất ngoài tầm tay trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng kìm hay cưa để cắt nhẫn ngọc ở nhà không?
Không nên. Ngọc nguyên khối cứng và dày, kìm hay cưa gia dụng rất khó cắt, dễ trượt vào ngón tay, còn mảnh ngọc vỡ có cạnh sắc. Hãy đến cơ sở y tế, nơi có dụng cụ và người có chuyên môn để tháo nhẫn mà hạn chế tổn thương ngón tay.
Nhẫn ngọc kẹt bao lâu thì nguy hiểm?
Không có mốc thời gian chung cho mọi người. Điều quan trọng là các dấu hiệu: ngón đổi màu, tê, đau tăng, sưng nhanh. Có một trong các dấu hiệu đó thì đi khám ngay. Nếu chưa có mà vẫn không tháo được sau khi thử nhẹ nhàng, nên đi khám trong ngày.
Bôi gì để tháo nhẫn ngọc chật dễ hơn?
Nước xà phòng, kem dưỡng da hoặc dầu ăn đều giúp da trơn để nhẫn trượt. Bôi quanh nhẫn và phần ngón phía trên, xoay nhẹ và đẩy dần ra. Không bôi lên vết thương hở. Sau khi tháo, rửa sạch nhẫn bằng nước ấm và lau khô.
Đến bệnh viện có phải cắt vỡ nhẫn ngọc không?
Có thể. Nhẫn ngọc nguyên khối khó cắt như nhẫn kim loại nên nhân viên y tế có khi phải làm vỡ hoặc cắt nhẫn để tháo. Nếu đến sớm khi ngón còn ít sưng, cơ hội tháo nguyên vẹn bằng cách khác sẽ cao hơn. Bàn tay luôn được ưu tiên trước chiếc nhẫn.
Bị kẹt tay vào cửa khi đang đeo nhẫn ngọc thì làm gì?
Kiểm tra vết thương, nếu tháo được nhẫn nhẹ nhàng thì tháo ngay trước khi ngón sưng. Nếu không tháo được hoặc ngón đau nhiều, bầm, biến dạng, hãy đến cơ sở y tế và báo rằng bạn đang đeo nhẫn ngọc nguyên khối.
Nhẫn ngọc vỡ khi tháo có làm lại được không?
Tuỳ cách vỡ và kích thước mảnh. Mảnh đủ lớn có thể được thợ mài lại thành mặt dây nhỏ, hoa tai hoặc mặt nhẫn gắn ổ kim loại. Hãy giữ lại các mảnh trong khăn mềm và mang tới thợ có kinh nghiệm để xem cụ thể.