Trong việc nhà, những lúc nên tháo nhẫn ngọc là khi tay phải dùng lực mạnh, khi tay tiếp xúc lâu với nước nóng hay chất tẩy rửa, khi nhào trộn thực phẩm và khi làm đất, làm vườn. Những việc nhẹ như dọn bàn, gấp quần áo, tưới cây bằng bình thì đeo được, miễn là để ý va chạm. Lý do không chỉ là giữ chiếc nhẫn: nhẫn dính thức ăn, bám hoá chất cũng không tốt cho da ngón tay và cho vệ sinh bếp.
Bài này đi qua từng việc quen thuộc trong nhà, từ bếp, bồn rửa, máy giặt tới góc vườn, để bạn có một thói quen rõ ràng thay vì mỗi lần lại phân vân. Bài nói chung cho nhẫn ngọc nguyên khối và nhẫn mặt ngọc có ổ kim loại; phần nào khác nhau giữa hai loại sẽ được ghi rõ.
Việc nhà làm hại nhẫn ngọc theo những cách nào
Có bốn kiểu tác động. Thứ nhất là va đập. Nồi gang, chảo, thớt, bồn rửa inox, mặt đá bếp đều là vật cứng. Bạn cầm nồi, đặt bát xuống, nhẫn ngọc ở giữa tay và vật cứng chịu lực trực tiếp. Phỉ thuý là loại đá có độ dai cao nhờ cấu trúc sợi đan xen, nhưng dai không có nghĩa là không vỡ; một cú gõ đúng vào mép nhẫn vẫn có thể làm mẻ hoặc tạo vết nứt mới.
Thứ hai là mài mòn. Cát, đất, bột cọ rửa chứa các hạt cứng. Hạt thạch anh trong cát có độ cứng tương đương hoặc nhỉnh hơn ngọc phỉ thuý trên thang Mohs, nên chà vào ngọc nhiều lần sẽ làm mờ bề mặt bóng. Thứ ba là hoá chất. Nước tẩy, chất tẩy dầu mỡ, chất thông cống, dung dịch tẩy trắng có thể làm hại lớp đánh bóng, ảnh hưởng tới ngọc đã qua xử lý bằng keo hay nhuộm, và làm xỉn, ăn mòn phần kim loại của ổ.
Thứ tư là nhiệt và thất lạc. Nước rất nóng rồi chuyển sang nước lạnh đột ngột có thể gây sốc nhiệt cho viên ngọc có vết rạn sẵn. Còn thất lạc thì đơn giản hơn: tay ướt, xà phòng trơn, ngón tay co lại vì nước lạnh, chiếc nhẫn tuột vào bồn rửa hay lẫn trong chậu quần áo mà không ai hay.
Từng việc trong nhà: đeo hay tháo
Bảng dưới là gợi ý thực tế. Nếu chiếc nhẫn của bạn là nhẫn mặt ngọc có chấu giữ, nên nghiêng về phía tháo nhiều hơn vì chấu dễ móc vào sợi vải, mắc thức ăn.
| Việc | Gợi ý | Lý do chính |
|---|---|---|
| Rửa bát, cọ nồi | Tháo | Nước nóng, nước rửa chén, va vào bồn inox, nhẫn trơn tuột |
| Nhào bột, bóp thịt ướp, trộn gỏi bằng tay | Tháo | Thức ăn bám vào khe ổ và lòng nhẫn, khó làm sạch, không vệ sinh |
| Thái, gọt rau củ | Tuỳ, nên tháo nếu nhẫn ở tay giữ thực phẩm | Tay giữ thực phẩm hay va vào dao, thớt |
| Nấu, đảo chảo | Đeo được nếu nhẫn ở tay không cầm chảo | Hơi nóng gần bếp ít gây hại, va đập mới là chính |
| Giặt tay, vắt quần áo | Tháo | Bột giặt, nước tẩy, vặn xoắn mạnh, nhẫn mắc vào sợi vải |
| Lau nhà, cọ nhà vệ sinh | Tháo | Chất tẩy mạnh, va vào sàn, thành bồn cầu |
| Làm vườn, trồng cây, bón phân | Tháo | Đất cát mài mòn, phân bón, va vào chậu sành |
| Dọn bàn, gấp quần áo, tưới cây bằng bình | Đeo được | Việc nhẹ, ít hoá chất, chỉ cần để ý va chạm |
Đeo găng tay cao su khi rửa bát hay lau dọn giúp tay đỡ hoá chất, nhưng nhẫn ngọc bản dày dưới găng làm găng dễ rách ở chỗ đó và tay khó cử động. Tháo nhẫn rồi đeo găng vẫn là cách gọn hơn.
Hoá chất trong nhà và nhẫn ngọc
Nước tẩy có clo. Đây là loại cần tránh nhất. Clo có thể ăn mòn hợp kim vàng tây, vàng trắng và bạc theo thời gian, làm kim loại yếu đi ở những chỗ mảnh như chấu. Với ngọc đã qua xử lý, hoá chất mạnh có thể ảnh hưởng tới lớp keo. Nếu lỡ dính, rửa ngay bằng nước sạch và lau khô.
Chất tẩy dầu mỡ, nước thông cống. Thường có tính kiềm hoặc axit mạnh. Không để nhẫn tiếp xúc. Ngay cả ngọc tự nhiên chưa xử lý, lớp bóng bề mặt cũng có thể bị ảnh hưởng nếu tiếp xúc lâu với hoá chất mạnh.
Giấm, chanh, nước me. Axit trong thực phẩm nhẹ hơn hoá chất tẩy rửa, nhưng ngọc đã qua tẩy axit và bơm keo vốn đã từng bị can thiệp bằng hoá chất, keo có thể nhạy hơn. Nhẫn dính nước chanh khi làm bếp thì rửa lại sau đó là đủ, không cần lo quá.
Nước rửa chén và xà phòng. Xà phòng dịu không hại ngọc, nhưng để lại một lớp màng mờ trong lòng nhẫn và khe ổ, lâu ngày bám bụi thành lớp xám. Rửa sạch, lau khô là được.
Kem tay, nước rửa tay khô. Không hại ngọc, nhưng làm nhẫn bóng nhờn và bám bẩn. Bôi kem tay khi đã tháo nhẫn, đợi kem thấm rồi đeo lại.
Chỗ để nhẫn khi tháo ra: nguyên nhân số một gây mất nhẫn
Tháo nhẫn ra để làm việc nhà là đúng, nhưng chính lúc tháo ra lại là lúc nhẫn hay rơi, hay lạc nhất. Vài nguyên tắc giúp tránh chuyện đó.
- Không để nhẫn ở mép bồn rửa. Một cú chạm khuỷu tay là nhẫn rơi xuống lỗ thoát nước hoặc nền gạch.
- Không bỏ nhẫn vào túi quần, túi áo. Quần áo cho vào máy giặt, nhẫn đi theo; hoặc rút điện thoại ra, nhẫn rơi theo.
- Đặt một chiếc đĩa nhỏ hoặc hộp nhẫn ở chỗ cố định, xa bồn rửa và xa mép bàn, ví dụ trên kệ cao trong bếp. Lần nào tháo cũng để vào đó.
- Nếu có trẻ nhỏ, chỗ để phải ngoài tầm với của trẻ. Nhẫn nhỏ là vật trẻ có thể cho vào miệng.
- Đeo lại ngay sau khi xong việc, khi tay đã khô. Đừng để "lát nữa đeo", vì lát nữa thường là quên.
- Nếu có thói quen tháo nhẫn đặt lên bệ cửa sổ hay mép bàn, hãy chủ động bỏ thói quen đó. Đó là những chỗ rơi phổ biến nhất.
Nếu lỡ làm rơi nhẫn xuống lỗ thoát nước bồn rửa, đừng mở vòi nước. Khoá nước và nhờ người có kinh nghiệm tháo ống xi phông bên dưới; phần lớn ống thoát bồn rửa đều có đoạn cong giữ lại vật nặng rơi xuống.
Làm sạch nhẫn ngọc sau một ngày làm việc nhà
Nếu bạn đeo nhẫn trong lúc làm những việc nhẹ, cuối ngày nên rửa nhẫn một lần. Dùng nước ấm, không nóng, pha vài giọt xà phòng dịu. Ngâm nhẫn vài phút, dùng bàn chải lông mềm chải nhẹ lòng nhẫn và khe giữa ngọc với ổ kim loại, nơi dầu mỡ và vụn thức ăn hay đọng. Tráng lại bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm không xơ.
Không dùng máy rửa siêu âm hay máy hơi nước cho nhẫn ngọc khi chưa biết chắc chất lượng ngọc. Rung siêu âm có thể làm lan vết rạn có sẵn và ảnh hưởng tới ngọc đã qua xử lý; hơi nước nóng gây sốc nhiệt. Các tiệm có thể có máy này, nhưng bạn nên dặn họ không dùng cho ngọc.
Lần làm sạch nhanh này cũng là dịp để nhìn chiếc nhẫn kỹ hơn. Soi mép nhẫn xem có vết mẻ không, lay nhẹ mặt ngọc xem có lỏng trong ổ không, nhìn chấu xem có chiếc nào bị cong ra. Phát hiện sớm thì sửa dễ; để chấu lỏng đến lúc rơi mặt ngọc mới biết thì đã muộn.
Người làm nghề bếp, nghề chế biến thực phẩm
Nếu công việc của bạn là nấu ăn chuyên nghiệp, làm bánh, phục vụ hay chế biến thực phẩm, nhiều nơi làm việc yêu cầu không đeo nhẫn và trang sức ở tay trong giờ làm, vì lý do vệ sinh và an toàn. Nhẫn là chỗ vi khuẩn và thức ăn bám vào, khó rửa sạch hoàn toàn bằng việc rửa tay thông thường; nhẫn cũng có thể rơi vào thực phẩm. Với nhẫn ngọc, có thêm rủi ro mảnh mẻ lẫn vào thức ăn nếu nhẫn bị va vỡ.
Một số người chọn đeo nhẫn ngọc ở dây chuyền trong giờ làm, nhưng ở bếp có lửa, có máy xay, máy trộn, dây chuyền thòng ra ngoài cũng có rủi ro mắc vào máy. Cách đơn giản và an toàn là để nhẫn ở nhà hoặc trong tủ cá nhân có khoá, đeo lại sau giờ làm.
Với người nội trợ ở nhà, không ai bắt buộc, nhưng cùng một lý do vệ sinh và bảo vệ chiếc nhẫn vẫn đúng. Thói quen tháo nhẫn trước khi bắt tay vào nấu một bữa lớn, như mâm cơm ngày giỗ hay ngày Tết với nhiều món phải bóp, nhào, ướp, sẽ giúp bạn khỏi phải ngồi cạy vụn thức ăn trong khe ổ nhẫn sau đó.
Một nếp tháo – đeo gọn trong ngày
Việc nhà rải rác suốt ngày, nên tháo nhẫn mỗi lần một việc rất dễ thành phiền và rồi bỏ. Một nếp cố định giúp chuyện này nhẹ hơn nhiều.
- Buổi sáng, đeo nhẫn sau khi đã rửa mặt, bôi kem và tay đã khô. Những việc đầu ngày như pha cà phê, chuẩn bị đồ ăn sáng nhẹ có thể đeo.
- Trước khi vào bếp nấu bữa chính, tháo nhẫn đặt vào đĩa nhỏ trên kệ cao trong bếp. Nấu xong, rửa bát xong, lau tay khô rồi mới đeo lại.
- Ngày giặt giũ, dọn nhà, tháo nhẫn từ đầu và để nguyên trên đĩa cho tới khi xong hết việc. Đừng đeo vào tháo ra giữa chừng, vì mỗi lần tháo là một lần có thể để quên chỗ khác.
- Buổi tối, tháo nhẫn ra trước khi tắm. Nếu không đeo nhẫn khi ngủ, cất nhẫn vào hộp riêng có lót mềm, không để chung với chìa khoá hay trang sức kim loại khác.
- Mỗi tuần một lần, rửa nhẫn bằng nước ấm và xà phòng dịu, soi kỹ mép và ổ. Đây cũng là lúc kiểm tra xem nhẫn còn tháo ra dễ như trước không.
Nếu trong nhà có người giúp việc hay người thân cùng làm bếp, hãy cho mọi người biết chỗ đĩa để nhẫn. Nhẫn bị ai đó dọn vào ngăn kéo vì "để lung tung" là chuyện xảy ra nhiều hơn bạn nghĩ.
Câu hỏi thường gặp
Đeo nhẫn ngọc rửa bát có sao không?
Rửa bát kết hợp nước nóng, nước rửa chén, va vào bồn inox và tay trơn, nên nhẫn dễ bị gõ, bám màng xà phòng và tuột mất. Thỉnh thoảng rửa vài cái bát không làm hỏng nhẫn ngay, nhưng làm hằng ngày thì nên tháo nhẫn ra trước khi rửa.
Nước tẩy javel có làm hỏng nhẫn ngọc không?
Nước tẩy có clo có thể ăn mòn kim loại của ổ và đai theo thời gian, làm chấu yếu đi, và ảnh hưởng tới ngọc đã qua xử lý bằng keo. Không đeo nhẫn khi dùng nước tẩy. Nếu lỡ dính, rửa ngay bằng nhiều nước sạch và lau khô.
Làm vườn đeo nhẫn ngọc có bị xước không?
Có thể. Đất cát chứa hạt thạch anh có độ cứng ngang hoặc nhỉnh hơn ngọc phỉ thuý, chà nhiều lần sẽ làm mờ bề mặt. Thêm vào đó là va đập vào chậu, xẻng. Nên tháo nhẫn khi làm vườn, kể cả khi đeo găng.
Có nên đeo găng tay cao su trùm lên nhẫn ngọc không?
Găng giúp tránh hoá chất nhưng nhẫn bản dày làm găng căng và dễ rách ở chỗ nhẫn, tay cũng khó cử động. Nhẫn mặt ngọc có chấu còn có thể chọc thủng găng. Tháo nhẫn rồi đeo găng là cách gọn và an toàn hơn.
Nhẫn ngọc rơi xuống lỗ thoát nước bồn rửa thì làm sao?
Khoá vòi ngay, không xả nước. Phần lớn ống thoát bồn rửa có đoạn cong giữ lại vật nặng. Nhờ người có kinh nghiệm tháo đoạn ống bên dưới, đặt chậu hứng nước trước khi tháo. Kiểm tra cả lưới chắn rác trên miệng cống.
Làm sạch vụn thức ăn trong khe ổ nhẫn ngọc thế nào?
Ngâm nhẫn trong nước ấm pha vài giọt xà phòng dịu vài phút, rồi chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm. Không dùng tăm kim loại cạy mạnh vào khe vì có thể làm cong chấu. Tráng lại bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm.