Mặt ngọc phỉ thuý đeo chung với dây chuyền khác được, miễn là xử lý ba chuyện: các món không cọ vào nhau làm trầy, các dây không xoắn rối, và sức nặng của mặt ngọc không kéo lệch cả bộ. Ngọc cứng hơn vàng, bạc, ngọc trai và thuỷ tinh, nhưng mềm hơn kim cương, ruby, sapphire và đá CZ, nên những món đính đá cứng là thứ cần giữ khoảng cách nhất.
Bài này đi vào phần kỹ thuật của chuyện xếp lớp khi một lớp là mặt ngọc: món nào đeo cạnh ngọc an toàn, nên đặt mặt ngọc ở lớp nào, cách chọn độ dài các lớp, các mẹo chống rối và khi nào nên tách ngọc ra đeo riêng. Còn chuyện phối màu ngọc với ngọc trai, kim cương hay đá màu cho đẹp thuộc danh mục phối đồ của trang.
Ba rủi ro khi đeo mặt ngọc chung với dây khác
Trầy xước do vật cứng hơn. Hai vật cọ vào nhau thì vật mềm hơn bị trầy. Ngọc phỉ thuý có độ cứng khoảng 6,5 đến 7 trên thang Mohs. Món nào có đá cứng hơn mức đó, như kim cương, ruby, sapphire hay đá CZ, đung đưa sát mặt ngọc cả ngày sẽ có thể để lại vết xước mảnh trên bề mặt bóng. Vết xước nhỏ khó thấy bằng mắt thường nhưng lâu dần làm mặt ngọc mất độ bóng.
Va đập. Phỉ thuý nổi tiếng dai, khó vỡ hơn nhiều loại đá cùng cỡ, nhưng hai món cứng gõ vào nhau mỗi bước chân vẫn có thể làm mẻ những chỗ mỏng như mép lá, đầu đuôi cá, cạnh mặt chạm thủng. Món càng nặng, khoảng đung đưa càng lớn thì va càng mạnh.
Rối và xoắn dây. Mặt ngọc nặng hơn đa số mặt dây kim loại cùng cỡ, kéo dây của nó xuống thành chữ V nhọn và có xu hướng xoay. Khi xoay, dây chứa mặt ngọc quấn vào các dây bên cạnh. Gỡ rối dây mảnh mất thời gian và dễ làm gãy, kéo giãn mắt xích.
Mòn chéo. Khi dây này cọ mãi vào khoen, vào mặt của món kia, cả hai đều mòn ở những chỗ không ngờ tới. Dây vàng mảnh cọ vào khoen mặt ngọc của dây khác có thể mòn nhanh hơn chính khoen của nó.
Món nào đeo cạnh mặt ngọc an toàn, món nào dễ làm trầy ngọc
Bảng dưới xếp theo độ cứng Mohs gần đúng, từ cứng nhất xuống. Món cứng hơn ngọc có thể làm trầy ngọc; món mềm hơn thì ngược lại, chính ngọc có thể làm trầy nó.
| Vật liệu | Độ cứng Mohs gần đúng | Khi cọ với ngọc phỉ thuý | Gợi ý khi xếp lớp |
|---|---|---|---|
| Kim cương | 10 | Có thể làm trầy ngọc | Giữ khoảng cách rõ, không để mặt kim cương chạm mặt ngọc |
| Ruby, sapphire | 9 | Có thể làm trầy ngọc | Như kim cương |
| Đá CZ (zirconia lập phương) | Khoảng 8 – 8,5 | Có thể làm trầy ngọc | Dây chấm đá CZ nên ở lớp cách xa mặt ngọc |
| Thạch anh, citrine, thạch anh tím | 7 | Ngang ngọc, cọ lâu cả hai đều có thể xước | Tránh để hai mặt chạm nhau |
| Ngọc phỉ thuý khác | Khoảng 6,5 – 7 | Ngang nhau, chủ yếu lo va mẻ | Hai mặt ngọc nên cách nhau đủ xa |
| Thuỷ tinh, đá nhân tạo rẻ | Khoảng 5 – 6 | Ngọc có thể làm trầy món kia | Ít hại ngọc, nhưng món kia xuống cấp nhanh |
| Vàng, bạc, bạch kim | Khoảng 2,5 – 4 | Kim loại bị mòn, ngọc gần như không sao | An toàn cho ngọc, lo chuyện rối dây |
| Ngọc trai | Khoảng 2,5 – 4,5 | Ngọc phỉ thuý có thể làm trầy lớp xà cừ | Đây là trường hợp phải bảo vệ ngọc trai chứ không phải ngọc |
Con số Mohs chỉ cho biết vật nào rạch được vật nào, không phải mức độ bền khi va đập. Phỉ thuý không cứng bằng kim cương nhưng lại dai hơn, ít vỡ vụn khi rơi hơn kim cương. Khi xếp lớp, bạn cần nghĩ tới cả hai chuyện: trầy và mẻ.
Đặt mặt ngọc ở lớp nào và chênh độ dài bao nhiêu
Với bộ hai ba lớp, mặt ngọc thường hợp nhất ở lớp dưới cùng, tức sợi dài nhất. Lý do thực tế là mặt ngọc nặng, tự kéo dây của nó xuống và tạo khoảng cách với các lớp trên. Đặt mặt ngọc ở lớp trên cùng sát cổ thì các dây dài hơn bên dưới cứ đung đưa và quấn vào nó. Lý do thẩm mỹ là mặt ngọc thường là món nổi bật nhất, nằm thấp nhất thì thành điểm nhấn kết thúc của cả bộ.
Các lớp nên chênh nhau khoảng 5 cm chiều dài dây trở lên. Dây chia hai bên cổ nên 5 cm chiều dài chỉ tạo ra khoảng 2,5 cm chiều sâu giữa hai lớp trên ngực; ít hơn mức đó, các lớp dễ chồng lên nhau. Nếu mặt ngọc dài, cần cộng thêm cả chiều dài mặt vào khoảng cách, để đáy của lớp trên không chạm vào đỉnh mặt ngọc ở lớp dưới.
Với các lớp trên, dây trơn mảnh hoặc dây có mặt nhỏ, nhẹ là lựa chọn đỡ rắc rối nhất. Một bộ ba lớp gồm hai dây trơn và một mặt ngọc thường dễ đeo hơn nhiều so với ba lớp đều có mặt. Dây có đá đính suốt chiều dài nên đặt ở lớp trên cùng, xa mặt ngọc nhất.
Mẹo chống rối khi xếp lớp với mặt ngọc
Rối dây là lý do số một khiến người ta bỏ kiểu đeo nhiều lớp sau vài ngày. Những mẹo dưới đây không xoá được hoàn toàn chuyện rối, nhưng giảm đáng kể.
- Chọn các dây khác kiểu mắt và khác độ cứng: một dây xích hộp cứng, một dây mắt cáo, một dây sợi. Dây khác nhau ít bám vào nhau hơn dây giống hệt.
- Dây chứa mặt ngọc nên là dây có độ cứng và độ dày nhỉnh hơn, vì nó chịu sức nặng lớn nhất và là sợi hay xoay nhất.
- Dùng khoá tách lớp: một khoá có nhiều lỗ cài đặt sau gáy, giữ các dây ở vị trí cố định. Nhiều tiệm có bán loại này, giúp các dây không trượt lại gần nhau.
- Đeo từ dây ngắn tới dây dài, tháo theo chiều ngược lại. Cất mỗi dây vào một ngăn riêng hoặc treo riêng, đừng thả chung vào một túi.
- Kiểm khoen mặt ngọc trượt êm trên dây không. Khoen kẹt khiến mặt xoay theo dây và kéo các lớp khác theo.
- Nếu bộ dây cứ rối dù đã làm đủ cách, thử bỏ bớt một lớp. Hai lớp đẹp và yên vẫn hơn ba lớp mà phải gỡ suốt ngày.
Với dây sợi tết tay đeo mặt ngọc, xếp lớp với dây kim loại mảnh thường ít rối hơn hai dây kim loại với nhau, vì sợi mềm và trơn không có mắt để móc vào. Đổi lại, dây kim loại có thể cọ làm xơ dây sợi ở chỗ chúng giao nhau sau gáy.
Thử một bộ xếp lớp có mặt ngọc trước khi ra ngoài
Một lần thử kỹ ở nhà giúp bạn biết bộ dây có ổn suốt cả ngày hay không, thay vì phát hiện ra khi đang ngồi họp và phải gỡ rối dưới gầm bàn.
- Bày các dây định đeo lên một mặt phẳng theo thứ tự từ ngắn tới dài, kiểm độ chênh giữa từng cặp dây. Chênh dưới 5 cm thì đổi một sợi.
- Đeo lần lượt từ dây ngắn nhất, mặt ngọc đeo sau cùng. Đứng trước gương, xem đáy của từng lớp có nằm tách bạch không, đỉnh mặt ngọc có chạm vào lớp ngay trên không.
- Cúi người về phía trước như khi nhặt đồ dưới đất, giữ khoảng năm giây rồi đứng thẳng. Nhìn lại xem có dây nào bắt chéo, mặt ngọc có lật hay xoay không.
- Đi lại trong nhà vài phút, lên xuống cầu thang nếu có. Lắng nghe: tiếng lách cách đều đặn nghĩa là có hai món đang gõ vào nhau.
- Ngồi xuống ghế, tựa lưng, rồi đứng dậy. Ở tư thế ngồi, các dây thường dồn lại gần nhau hơn; nếu chúng chồng lên nhau ở tư thế này, cả ngày ngồi làm việc sẽ rối.
- Tháo theo thứ tự ngược lại, kiểm từng dây xem có chỗ nào bị xoắn, mắt nào bị kéo dẹt. Ghi nhớ hoặc chụp lại bộ dây đã ổn để lần sau khỏi thử lại từ đầu.
Nếu sau bước cúi người mà mặt ngọc luôn lật về cùng một phía, vấn đề có thể nằm ở khoen hoặc trọng tâm của mặt chứ không phải ở chuyện xếp lớp; danh mục này có bài riêng về mặt ngọc xoay mặt.
Hai mặt ngọc trên một cổ, hoặc trên cùng một dây
Có người được tặng hai mặt ngọc và muốn đeo cả hai. Đeo hai mặt ngọc trên hai dây khác độ dài thì áp dụng nguyên tắc xếp lớp ở trên, cộng thêm một điều: hai mặt cùng cứng ngang nhau, chủ yếu cần lo va mẻ. Khoảng cách giữa đáy mặt trên và đỉnh mặt dưới nên đủ để chúng không gõ vào nhau khi bạn cúi người, thường là vài phân.
Treo hai mặt ngọc trên cùng một sợi dây là kiểu ít gặp hơn và khó hơn. Hai mặt trượt về cùng một điểm thấp nhất và gõ vào nhau liên tục. Nếu muốn đeo như vậy, bạn cần thợ cố định từng mặt ở một vị trí trên dây, hoặc treo chúng ở hai bên một khoen trung tâm với khoảng cách rõ ràng. Cách này hợp với mặt nhỏ, nhẹ hơn là hai mặt chạm to.
Một lựa chọn khác là đeo luân phiên. Mặt ngọc đeo lâu năm ở vị trí nào cũng có những vết mòn rất nhỏ ở mép nơi chạm da, chạm vải. Đổi mặt theo tuần, theo mùa giúp cả hai món đều được nghỉ, và bạn có cớ để nhìn kỹ từng món mỗi lần thay.
Khi nào nên tách mặt ngọc ra đeo riêng
Có những trường hợp xếp lớp không đáng với rủi ro. Mặt ngọc chạm thủng, có nhiều chi tiết mảnh như cánh hoa, râu rồng, lá mỏng thì rất dễ bị dây khác móc vào và bẻ gãy. Mặt ngọc từng có vết nứt, từng bọc vàng để giữ, hoặc là ngọc chưa rõ nguồn gốc xử lý thì nên đeo riêng, tránh mọi va chạm không cần thiết.
Khi đi những nơi đông người, chen chúc, như lễ hội, chợ đêm, phương tiện công cộng giờ cao điểm, nhiều lớp dây càng dễ bị vướng vào túi xách, cúc áo người khác. Tháo bớt các lớp, chỉ giữ một dây với mặt ngọc nằm trong áo, là cách giảm rủi ro mất mát. Với những ngày bạn bế con nhỏ, trẻ rất hay nắm và giật dây; đây cũng là lúc đơn giản hoá.
Cuối cùng, nếu bạn đang đeo dây kim cương đính suốt hoặc dây chấm đá cứng cùng mặt ngọc mà thấy chúng thường xuyên nằm chồng lên nhau, hãy ưu tiên giữ mặt ngọc và dây đá ở hai ngày khác nhau. Một vết xước trên mặt ngọc bóng là chuyện phải nhờ thợ đánh bóng lại, mà đánh bóng là lấy đi một lớp ngọc rất mỏng.
Câu hỏi thường gặp
Dây chuyền vàng trơn đeo cạnh mặt ngọc có làm trầy ngọc không?
Hầu như không, vì vàng mềm hơn ngọc nhiều. Thứ cần để ý là dây vàng có thể quấn vào dây mặt ngọc và dây vàng tự mòn ở chỗ cọ. Nếu dây vàng có đính đá cứng thì mới cần giữ khoảng cách.
Đeo mặt ngọc cùng chuỗi ngọc trai có ổn không?
Được, nhưng bên cần bảo vệ là ngọc trai. Lớp xà cừ mềm hơn phỉ thuý nhiều, cọ lâu sẽ trầy và mất ánh. Nên đặt chuỗi ngọc trai ở lớp trên, mặt ngọc ở lớp dưới đủ xa, và cất riêng sau khi tháo.
Khoá tách lớp có cần thiết không?
Không bắt buộc. Nếu bạn chỉ đeo hai dây chênh nhau rõ, đổi kiểu mắt khác nhau, có khi không cần. Với ba dây trở lên hoặc người hay vận động, khoá tách lớp giúp các dây nằm yên ở vị trí, đỡ phải gỡ rối nhiều.
Mặt ngọc ở lớp trên và dây kim cương ở lớp dưới được không?
Được về thẩm mỹ, nhưng khi bạn cúi người, mặt ngọc ở lớp trên rơi về phía trước và dễ chạm vào dây kim cương bên dưới. Muốn đeo kiểu này, khoảng chênh độ dài cần lớn và mặt ngọc nên nhỏ, nhẹ.
Mặt ngọc bị trầy do cọ với đá khác thì có xử lý được không?
Vết xước nhẹ trên bề mặt có thể được thợ đánh bóng lại. Đánh bóng là mài đi một lớp rất mỏng, nên làm vài lần không sao nhưng không nên lạm dụng. Mặt chạm chi tiết nhỏ khó đánh bóng đều, vì vậy phòng tránh vẫn tốt hơn.
Đeo hai dây cùng độ dài, một dây có mặt ngọc thì sao?
Hai dây cùng độ dài gần như chắc chắn nằm chồng lên nhau và quấn vào nhau sau vài giờ. Nên chênh ít nhất 5 cm chiều dài, cộng thêm chiều dài mặt ngọc nếu mặt dài.