Đồng hồ mặt số ngọc là đồng hồ có mặt số làm từ một lát ngọc mài rất mỏng, thay cho mặt số kim loại sơn hay tráng men; vì mỗi lát ngọc có màu và vân khác nhau, không có hai chiếc giống hệt nhau. Đây là một nhánh nhỏ của thiết kế đồng hồ thường được gọi chung là mặt số đá, cùng họ với mặt số mã não, lapis lazuli, mắt hổ, xà cừ.
Với người yêu ngọc, chiếc đồng hồ mặt ngọc là cách đeo ngọc trên cổ tay một cách kín đáo, hợp với môi trường công sở. Nhưng lát ngọc dày chưa tới một milimét là một bộ phận mong manh, và việc sửa, bảo dưỡng đồng hồ có mặt số đá đòi hỏi thợ cẩn thận hơn bình thường. Bài này giải thích mặt số ngọc được làm thế nào, vì sao hiếm, và bạn nên biết gì khi đeo, khi mang đi bảo dưỡng. Không có tên mẫu hay giá; chỉ có thiết kế và cách dùng.
Mặt số đá là gì và ngọc nằm ở đâu trong đó
Mặt số là mặt phẳng nằm dưới kim, nơi in hoặc gắn các vạch giờ. Phần lớn đồng hồ dùng mặt số bằng đồng thau, được sơn, xi, tráng men hoặc chạm hoa văn. Mặt số đá thay tấm kim loại ấy bằng một lát đá tự nhiên, mài mỏng và dán lên một đế kim loại để có chân cố định vào bộ máy.
Ngọc là một trong những đá được dùng cho mặt số, bên cạnh mã não, onyx, lapis lazuli, mắt hổ, malachite, thiên thạch và nhiều loại khác. Theo những gì giới sưu tầm đồng hồ hay thuật lại, nhiều mặt số ngọc màu xanh trên đồng hồ châu Âu là nephrite chứ không phải phỉ thuý jadeite, vì nephrite dễ có những khối màu xanh đều kích thước lớn. Với một chiếc đồng hồ cụ thể, chỉ giám định mới nói chắc được là loại đá nào.
Thập niên 1960 và 1970 thường được nhắc đến như giai đoạn mặt số đá được nhiều nhà đồng hồ Thuỵ Sĩ ưa dùng cho dòng đồng hồ trang sức, đi cùng xu hướng màu sắc táo bạo của thời ấy. Ngày nay mặt số đá vẫn xuất hiện trong các dòng đồng hồ cao cấp và đồng hồ trang sức, thường với số lượng giới hạn vì nguồn đá và tỷ lệ hỏng khi sản xuất.
Vì sao mặt số ngọc khó làm
Phải rất mỏng. Khoảng trống giữa bộ máy và kim đồng hồ rất hẹp. Lát ngọc thường phải mỏng dưới một milimét, có khi chỉ vài phần mười milimét, để vừa chỗ mà kim không chạm vào. Ở độ mỏng ấy, ngọc dễ nứt khi mài, khi khoan, khi lắp.
Phải khoan lỗ giữa và có thể cả lỗ phụ. Lỗ cho trục kim phải nằm đúng tâm. Đồng hồ có lịch ngày, có kim giây nhỏ cần thêm lỗ hoặc ô cắt. Mỗi lỗ là một điểm yếu trên lát đá mỏng.
Mỗi lát một vân. Nhà sản xuất không thể đảm bảo mọi chiếc giống ảnh quảng cáo. Ngọc có bông, có vân, có chỗ đậm chỗ nhạt. Khi làm hàng loạt, nhiều lát bị loại vì vân không đẹp hoặc có vết nứt.
Không in được như mặt kim loại. Vạch giờ và chữ trên mặt số đá thường được in rất ít hoặc dùng vạch gắn nổi, vì in lên bề mặt đá không đều cần kỹ thuật riêng. Nhiều mặt số đá cố ý để trống gần như hoàn toàn để khoe vân.
Tỷ lệ hỏng cao. Tất cả những điều trên cộng lại làm cho mặt số đá đắt công hơn mặt số kim loại nhiều lần, dù lượng đá dùng rất ít.
So mặt số ngọc với các loại mặt số khác
Bảng giúp bạn hiểu mặt số ngọc đứng ở đâu so với những mặt số quen thuộc. Đặc điểm ghi ở mức chung.
| Loại mặt số | Vẻ ngoài | Độ bền với va đập | Mỗi chiếc khác nhau? |
|---|---|---|---|
| Kim loại sơn, xi | Đều màu, có thể có hoạ tiết | Tốt | Không |
| Men tráng | Bóng sâu, màu đều | Men có thể nứt khi va mạnh | Rất ít |
| Xà cừ | Ánh ngũ sắc đổi theo góc nhìn | Mỏng, có thể nứt | Có, ánh mỗi lát khác |
| Ngọc (jadeite hoặc nephrite) | Màu xanh sâu, mờ hoặc hơi trong, vân tự nhiên | Mỏng nên dễ nứt khi va mạnh | Có, vân và sắc khác nhau |
| Đá khác (mã não, lapis, malachite…) | Màu và vân đặc trưng từng loại | Mỏng, dễ nứt | Có |
Nếu bạn yêu thích sự độc bản, mặt số ngọc là lựa chọn hợp. Nếu bạn cần một chiếc đồng hồ chịu va đập hằng ngày, mặt số kim loại vẫn an toàn hơn.
Vỏ, dây và những cách khác đưa ngọc lên đồng hồ
Ngoài mặt số, ngọc còn xuất hiện trên đồng hồ ở nhiều vị trí. Mỗi vị trí cho cảm giác và mức rủi ro khác nhau:
- Núm vặn gắn ngọc trứng nhỏ: điểm xanh nhỏ ở cạnh vỏ, kín đáo. Núm hay bị va vào cạnh bàn, nên ngọc dễ mẻ.
- Vành bezel gắn ngọc hoặc khảm ngọc: viền quanh mặt kính, rất nổi. Vành là phần va chạm nhiều nhất của đồng hồ.
- Dây đồng hồ xen mắt ngọc: các mắt dây bằng ngọc xen mắt kim loại. Đẹp như vòng tay nhưng tăng trọng lượng và có nguy cơ vỡ mắt ngọc khi tay đập vào bề mặt cứng.
- Đồng hồ dạng vòng tay ngọc: vòng ngọc với một mặt đồng hồ nhỏ gắn vào. Đây thực chất là trang sức có chức năng xem giờ, cần giữ như giữ vòng ngọc.
- Đồng hồ mặt dây chuyền: đồng hồ nhỏ treo cổ có nắp ngọc chạm. Ít va chạm, hợp với người không quen đeo đồng hồ đeo tay.
Chuyện vòng ngọc bản lớn thuộc về các trang chuyên về vòng; ở đây chỉ nhắc các món đồng hồ dạng vòng như một biến thể của thiết kế.
Chọn đồng hồ mặt ngọc theo cổ tay và trang phục
Mặt số ngọc có màu đậm và vân, nên nó nổi hơn mặt số trắng hay đen cùng kích thước. Với cổ tay nhỏ, một mặt đồng hồ đường kính vừa phải, vỏ mỏng là đủ để màu ngọc hiện lên mà không lấn cổ tay. Với cổ tay lớn, mặt to hơn cho vân ngọc nhiều chỗ để thở; mặt quá nhỏ trên cổ tay lớn sẽ thành một chấm xanh khó đọc giờ.
Màu vỏ quyết định tông của chiếc đồng hồ giống như màu ổ quyết định tông của mặt ngọc trên trang sức. Vỏ vàng vàng làm mặt số xanh trông cổ điển, ấm, hợp áo dài, đồ lụa, vest màu kem. Vỏ thép hay vàng trắng làm mặt số trông lạnh, hiện đại, hợp sơ mi xanh, đồ công sở tông xám. Dây da nâu, đen, xanh rêu thường đi với mặt ngọc dễ hơn dây kim loại bóng, vì dây da không tranh sáng với mặt số.
Nếu bạn đã đeo các món ngọc khác như nhẫn, vòng, nên chú ý khoảng cách giữa chúng. Đồng hồ và vòng ngọc trên cùng một cổ tay va vào nhau mỗi lần cử động, cả hai đều thiệt. Đeo đồng hồ một tay, vòng ngọc tay kia là cách phổ biến. Nhẫn ngọc có thể đeo cùng tay với đồng hồ vì ở xa hơn.
Đọc mô tả khi mua đồng hồ có mặt số ngọc
Mô tả đồng hồ thường viết về bộ máy, vỏ, chống nước rất kỹ nhưng nói rất ít về mặt số đá. Vài câu nên hỏi thêm:
- Mặt số là đá gì: ghi "jade" chung chung hay có ghi rõ jadeite, nephrite? Có tài liệu nào xác nhận không?
- Đá có được xử lý, nhuộm màu không: mặt số đá màu đều bất thường có thể là đá nhuộm, kể cả ở đồng hồ có thương hiệu.
- Ảnh là ảnh minh hoạ hay ảnh đúng chiếc sẽ giao: vì mỗi lát đá khác nhau, hãy xin ảnh thật dưới ánh sáng tự nhiên.
- Đồng hồ cũ đã thay mặt số chưa: với đồng hồ đã qua sử dụng, mặt số có thể đã được thay bằng mặt số không chính hãng, kể cả mặt đá làm thêm.
- Bảo hành có bao gồm mặt số không: nhiều chính sách loại trừ hư hỏng do va đập, mà va đập là nguyên nhân chính làm nứt mặt đá.
Cách đọc tem, phiếu và chính sách đổi trả khi mua trang sức ngọc nói chung có trong danh mục đọc mô tả khi mua trang sức ngọc của trang.
Đeo đồng hồ mặt ngọc hằng ngày
Mặt số nằm dưới kính, nên trong điều kiện bình thường nó được bảo vệ khỏi trầy xước. Rủi ro chính đến từ va đập mạnh truyền qua vỏ: tay đập vào khung cửa, rơi đồng hồ xuống nền gạch. Lát ngọc mỏng có thể nứt dù kính không vỡ. Vết nứt mặt số đá thường không sửa được; cách duy nhất là thay mặt số mới, mà mặt số mới sẽ có vân khác.
Thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng nên tránh, chẳng hạn từ phòng xông hơi bước ra trời lạnh, hay để đồng hồ trên táp-lô xe nắng gắt. Đế kim loại và lát ngọc giãn nở khác nhau, lớp keo dán giữa chúng có thể chịu ứng suất. Các khuyến nghị chung về đồng hồ như không vặn núm khi ở dưới nước, kiểm tra chống nước định kỳ vẫn áp dụng đầy đủ.
Với đồng hồ mặt ngọc kiểu dáng trang sức, vỏ nhỏ, dây mảnh, nên tháo ra khi tập thể thao, làm việc nhà nặng, bế trẻ nhỏ. Khi cất, nên đặt mặt kính hướng lên, trong ngăn riêng, tránh để chồng lên các đồng hồ khác hoặc trang sức kim cương có thể làm xước kính và vỏ.
Mang đồng hồ mặt ngọc đi thay pin, bảo dưỡng
Việc bảo dưỡng đồng hồ mặt đá thường giống đồng hồ thường, nhưng có vài lưu ý riêng để mặt số không bị tổn thương:
- Chụp ảnh mặt số thật rõ trước khi gửi, dưới ánh sáng ban ngày, để lưu lại vân và màu. Mặt số đá là dấu nhận dạng tốt nhất của chiếc đồng hồ.
- Báo với thợ rằng mặt số là đá tự nhiên. Thay pin thường chỉ mở nắp đáy và không đụng tới mặt số, nhưng bảo dưỡng máy có thể phải tháo kim và mặt số.
- Hỏi thợ có kinh nghiệm với mặt số đá không, và họ xử lý thế nào nếu mặt số nứt trong quá trình làm. Với đồng hồ có giá trị, ưu tiên trung tâm bảo hành của hãng hoặc thợ chuyên đồng hồ cao cấp.
- Khi nhận lại, kiểm tra mặt số dưới ánh sáng: vân có giống ảnh không, có vết nứt mới, có bụi hay dấu vân tay dưới kính không.
- Giữ phiếu bảo dưỡng ghi rõ việc đã làm, nhất là khi có thay mặt số.
Đồng hồ mặt ngọc là một trong số ít món trang sức ngọc mà bạn phải để người khác mở ra định kỳ. Một chút chuẩn bị trước giúp bạn yên tâm khi giao nó cho thợ.
Câu hỏi thường gặp
Mặt số ngọc trên đồng hồ là phỉ thuý hay nephrite?
Có cả hai, và nhiều mặt số ngọc xanh trên đồng hồ châu Âu được cho là nephrite. Mô tả của nhà sản xuất có thể chỉ ghi "jade". Nếu loại đá quan trọng với bạn, hãy hỏi người bán xem có tài liệu xác nhận hay không.
Mặt số ngọc bị nứt có sửa được không?
Thường không sửa được theo nghĩa hàn gắn vết nứt. Cách xử lý là thay mặt số mới, nếu hãng hoặc thợ còn nguồn. Mặt số mới sẽ có vân khác, nên chiếc đồng hồ không còn giống hệt như cũ.
Đồng hồ mặt số ngọc có kém chống nước không?
Khả năng chống nước phụ thuộc vào vỏ, gioăng, núm vặn và kính, không phụ thuộc vào chất liệu mặt số. Một chiếc đồng hồ mặt ngọc có thể chống nước tốt như mặt kim loại cùng thiết kế vỏ. Hãy xem thông số chống nước của chiếc đồng hồ cụ thể.
Vì sao ảnh đồng hồ mặt ngọc trên mạng khác chiếc nhận được?
Mỗi lát ngọc có màu và vân riêng, nên ảnh quảng cáo chỉ là một mẫu minh hoạ. Khi mua đồng hồ mặt đá, nên xin ảnh hoặc video của đúng chiếc sẽ giao, chụp dưới ánh sáng tự nhiên.
Có thể thay mặt số kim loại bằng mặt số ngọc cho đồng hồ đang có không?
Về kỹ thuật, một số xưởng nhận làm mặt số đá theo yêu cầu, nhưng việc này can thiệp vào đồng hồ, có thể ảnh hưởng bảo hành và giá trị nguyên bản. Với đồng hồ có giá trị sưu tầm, thay mặt số thường làm giảm giá trị.
Đồng hồ mặt ngọc có hợp với nam không?
Có. Mặt số đá xanh trên vỏ thép hoặc vàng, dây da tối màu là kiểu đồng hồ nam cổ điển. Đây cũng là cách nam giới đeo ngọc kín đáo trong môi trường công sở mà không cần đeo mặt dây hay nhẫn.