Ngọc trắng và ngọc băng trong không màu gần như "mượn" màu của kim loại phía sau: gắn vàng trắng hoặc bạch kim, ngọc giữ vẻ trong mát như nước đá; gắn vàng vàng, ngọc ánh lên sắc vàng ấm như mật; gắn vàng hồng, ngọc ửng hồng nhẹ. Không màu nào sai, nhưng mỗi màu biến mặt ngọc thành một món khác hẳn, nên cần chọn có chủ đích.
Bài này dành cho người đang có hoặc định mua một mặt ngọc trắng, ngọc băng, muốn hiểu vì sao loại ngọc này nhạy với kim loại hơn ngọc có màu, và chọn kim loại theo ý muốn của mình. Các khái niệm chủng, thuỷ của ngọc chỉ được nhắc ở mức đủ hiểu; phần đánh giá chất ngọc thuộc các bài chuyên về ngọc học. Bài không bàn giá và không bàn ý nghĩa tâm linh của màu trắng.
Ngọc không màu là "tấm kính" cho kim loại phía sau
Ngọc phỉ thuý tinh khiết về thành phần vốn có màu trắng; sắc lục, tím, vàng xuất hiện khi có thêm các nguyên tố khác. Những mặt ngọc trắng đục như sữa ít chịu ảnh hưởng của kim loại, vì ánh sáng không đi sâu được. Còn ngọc băng chủng, ngọc rất trong thì khác: ánh sáng xuyên qua, chạm vào đáy hoặc thành ổ kim loại rồi quay ra mắt, mang theo màu của kim loại ấy.
Người mua ngọc băng hay bất ngờ khi thấy mặt ngọc ở quầy trông trong veo, đặt lên ổ vàng thì lại có màu vàng nhạt. Đó không phải ngọc đổi màu, mà là ngọc đang làm đúng việc của một vật trong suốt. Hiểu điều này, bạn sẽ chọn kim loại như chọn phông nền cho một tấm kính: muốn kính trông trong thì nền phải trắng hoặc để hở; muốn kính có ánh ấm thì đặt nền vàng.
Độ dày mặt ngọc cũng góp phần. Mặt ngọc mỏng và trong gần như phản toàn bộ màu đáy. Mặt ngọc dày, vồng cao, ánh sáng đi trong đá lâu hơn, đi kèm phản xạ bên trong, nên màu kim loại bị "pha loãng" một phần và ngọc có ánh sâu riêng. Đây là lý do người làm nghề hay cân nhắc đồng thời độ dày, kiểu mài và kiểu đáy ổ.
Mỗi màu kim loại biến ngọc trắng thành món gì
Bảng dưới gợi ý hiệu ứng thường thấy với ngọc băng trong và ngọc trắng đục khi gắn từng màu kim loại.
| Kim loại | Ngọc băng trong | Ngọc trắng đục, trắng sữa | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Vàng trắng, bạch kim | Trong mát, sạch, gần như không màu | Trắng tinh, hiện đại | Người thích tối giản, tông lạnh |
| Bạc 925 còn sáng | Gần giống vàng trắng | Trắng nhẹ, trẻ trung | Món đeo thời trang, đeo luân phiên |
| Vàng vàng | Ánh vàng mật, ấm | Trắng ngả kem, cổ điển | Người quen đeo vàng, thích vẻ ấm |
| Vàng hồng | Ửng hồng nhẹ, mềm | Trắng ngả hồng phấn | Người trẻ, đồ màu pastel |
| Bạc xi vàng | Ánh vàng nhạt, đổi dần khi xi mòn | Trắng ngả kem nhẹ | Món thời trang, đeo không thường xuyên |
Ngọc trắng đục ít chịu ảnh hưởng hơn, nên chuyện chọn kim loại chủ yếu là chọn phong cách. Ngọc băng trong thì màu kim loại gần như là quyết định màu cuối cùng của món đồ.
Một điều nên nhớ khi đọc bảng: cùng gọi là ngọc băng nhưng độ trong mỗi mặt khác nhau, có mặt trong như thuỷ tinh, có mặt trong như sương mờ. Mặt càng gần thuỷ tinh thì hiệu ứng mượn màu càng mạnh. Nếu bạn không chắc mặt ngọc của mình thuộc mức nào, hãy đặt nó lên một tờ giấy có kẻ dòng; nhìn xuyên thấy rõ nét kẻ là ngọc rất trong, chỉ thấy bóng mờ là trong vừa.
Vàng trắng và bạch kim: lựa chọn phổ biến cho ngọc băng
Phần lớn trang sức ngọc băng đương đại dùng kim loại trắng, vì đó là cách giữ vẻ trong suốt mà người mua ngọc băng thường tìm. Vàng trắng xi rhodium có màu trắng sáng, hơi lạnh; bạch kim có màu trắng xám dịu hơn và không cần xi để giữ màu. Đặt cạnh nhau, ngọc băng trên bạch kim thường trông mềm hơn, còn trên vàng trắng mới xi trông sắc và sáng hơn.
Với vàng trắng, bạn cần để ý lớp xi. Khi lớp rhodium mòn, hợp kim ngả vàng kem lộ ra, và ngọc băng trong sẽ "mượn" ngay màu ấy. Một chiếc nhẫn ngọc băng đeo hằng ngày có thể chỉ sau một thời gian đã ánh lên chút vàng ở những góc mòn. Với mặt dây và hoa tai ít cọ xát, chuyện này chậm hơn nhiều.
Bạch kim nặng hơn vàng ở cùng thể tích, đeo nhẫn hay hoa tai to bản sẽ cảm nhận rõ. Bề mặt bạch kim khi xước tạo một lớp mờ gọi là patina, không phải xỉn màu; có người thích vẻ mờ này vì nó làm kim loại lùi lại, để mặt ngọc sáng lên. Nếu muốn bạch kim bóng như mới, thợ có thể đánh bóng lại, nhưng việc đánh bóng sát mặt ngọc cần cẩn thận để không làm xước ngọc.
Vàng vàng và vàng hồng: khi nào nên chọn cho ngọc trắng
Bạn muốn món ngọc có vẻ ấm, cổ điển. Ngọc băng gắn vàng vàng tạo ánh mật ong rất riêng, khác hẳn vẻ lạnh của ngọc băng trên kim loại trắng. Kiểu này hợp với áo dài, đồ lụa tông kem, nâu, đỏ trầm.
Món ngọc cần khớp với trang sức vàng có sẵn. Nếu bạn đeo vòng vàng, nhẫn cưới vàng vàng mỗi ngày, mặt ngọc trắng gắn vàng vàng sẽ hoà vào bộ trang sức mà không cần nghĩ ngợi.
Ngọc trắng đục, trắng sữa. Loại ngọc này ít nhận màu từ kim loại nên gắn vàng vàng vẫn giữ được màu trắng, chỉ ngả kem nhẹ. Đây là cặp phối an toàn hơn so với ngọc băng trong.
Bạn thích vẻ ngọt, trẻ trung. Vàng hồng làm ngọc băng ửng hồng, hợp hoa tai nụ, nhẫn mảnh cho người trẻ. Hiệu ứng ửng hồng thay đổi theo ánh sáng, nên nhìn thử cả trong nhà lẫn ngoài trời.
Bạn muốn giảm hiệu ứng mượn màu. Đáy hở, viền mảnh, chấu nhỏ giúp ánh sáng đi xuyên qua ngọc thay vì dội lại từ kim loại. Hỏi thợ xem mặt ngọc của bạn có hợp kiểu giữ này không.
Khi ngọc trắng có phiêu hoa hoặc vết màu nhỏ
Nhiều mặt ngọc trắng không hoàn toàn trắng mà có một dải xanh nhạt trôi trên nền trong, người trong nghề gọi là phiêu hoa, hoặc vài đốm màu nhỏ. Lúc này kim loại không chỉ tác động lên nền trắng mà còn lên dải màu. Kim loại trắng làm dải xanh nổi rõ trên nền sạch; vàng vàng khiến nền ngả kem và dải xanh trông hơi lục vàng.
Nếu dải màu nằm sát mép, viền kim loại có thể che mất một phần. Trước khi gắn, bạn nên cùng thợ xác định mặt nào là mặt đẹp, dải màu nên nằm ở đâu khi đeo, hướng treo thế nào để dải màu không bị khoen hay viền đè lên. Đây là việc chọn bố cục hơn là chọn màu, nhưng nó ảnh hưởng trực tiếp tới việc kim loại sẽ "ăn" vào phần nào của ngọc.
Đốm đen nhỏ, bông trắng trong ngọc băng là đặc điểm tự nhiên thường gặp. Viền kim loại dày có thể che chúng, nhưng đừng chọn kim loại chỉ để che khuyết điểm mà làm hỏng màu tổng thể. Một mặt ngọc thành thật với vài đốm nhỏ, gắn kim loại đúng màu, thường đẹp hơn một mặt ngọc bị ốp kín đến mức không còn thấy độ trong.
Ngọc trắng trong món đeo đôi, đeo bộ: giữ cho các mặt ngọc khớp nhau
Hoa tai ngọc băng, bộ nhẫn và mặt dây cùng chất ngọc trắng là những món mà người đeo rất dễ nhận ra sự lệch nhau. Hai mặt ngọc trông giống hệt trên khay, nhưng khi gắn kim loại khác nhau, hoặc cùng kim loại mà độ dày khác nhau, một bên có thể ánh vàng hơn, một bên trong hơn. Nếu đặt làm hoa tai, hãy yêu cầu thợ dùng cùng loại kim loại, cùng kiểu đáy, cùng độ dày viền cho hai bên.
Với bộ nhiều món làm vào những thời điểm khác nhau, chẳng hạn mặt dây có từ lâu, nhẫn mới mua thêm, chuyện lệch màu kim loại là thường gặp. Vàng trắng xi mới sáng hơn vàng trắng đã đeo vài năm; vàng vàng 18K đậm hơn vàng 14K. Ngọc băng phản chiếu cả những khác biệt nhỏ ấy. Khi muốn các món trông như một bộ, bạn có thể nhờ thợ xi lại đồng loạt cho cùng độ sáng, hoặc chấp nhận sự khác nhau nhẹ như dấu vết thời gian của từng món.
Cũng có người cố ý chọn hai màu kim loại cho hai món ngọc trắng, ví dụ mặt dây vàng trắng đeo đi làm và hoa tai vàng vàng đeo dịp lễ. Cách này cho phép một chất ngọc mang hai vẻ khác nhau. Điều cần tránh chỉ là đeo cùng lúc hai món ngọc băng gắn hai màu kim loại sát nhau trên khuôn mặt, vì mắt người nhìn sẽ thấy ngay hai mặt ngọc "khác màu" dù thật ra chúng cùng một chất.
Giữ ngọc trắng và kim loại cùng sạch khi đeo hằng ngày
Ngọc trắng, ngọc băng lộ bẩn nhanh hơn ngọc màu. Vài thói quen giúp món đồ giữ vẻ trong lâu.
- Lau mặt ngọc và phần kim loại bằng khăn mềm khô sau khi đeo, nhất là những ngày ra nhiều mồ hôi.
- Thoa kem dưỡng, kem chống nắng, xịt nước hoa xong, đợi khô rồi mới đeo mặt dây và hoa tai ngọc.
- Kẽ giữa ngọc và ổ là nơi bám bẩn; dùng bàn chải lông thật mềm với nước ấm pha chút xà phòng dịu, rồi tráng sạch và lau khô.
- Không ngâm ngọc trong dung dịch làm sáng bạc hay nước tẩy rửa có axit, nhất là khi chưa rõ ngọc có qua xử lý hay không.
- Kim loại trắng xỉn hoặc mòn xi thì mang ra tiệm xử lý, đừng tự cọ bằng kem đánh răng hay bột mài làm xước ngọc.
- Cất riêng trong túi vải mềm để ngọc không cọ vào kim loại của món khác.
Với ngọc băng, chỉ một lớp màng dầu mỏng cũng đủ làm mặt ngọc trông mờ đi rõ rệt. Lau đều đặn là cách đơn giản nhất để giữ vẻ trong.
Ngọc trắng, kim loại trắng và người có làn da, mái tóc khác nhau
Một câu hỏi hay gặp là ngọc trắng gắn kim loại trắng có làm người đeo trông nhợt không. Câu trả lời nằm ở diện tích và độ tương phản hơn là ở màu. Mặt ngọc nhỏ trên viền mảnh hầu như không ảnh hưởng tới sắc da, nó chỉ như một giọt nước trên cổ hay trên tai. Mặt ngọc lớn, viền dày, đeo sát mặt thì mới bắt đầu góp phần vào tổng thể khuôn mặt.
Người có mái tóc đen, quần áo đậm màu thường thấy ngọc băng trên kim loại trắng nổi lên rõ, vì có nền tối phía sau. Người hay mặc đồ trắng, kem, màu nhạt sẽ thấy ngọc băng hoà vào trang phục, khi đó một chút ánh ấm từ vàng vàng hay vàng hồng có thể giúp mặt ngọc có điểm nhấn hơn. Đây là gợi ý theo bối cảnh trang phục, không phải đánh giá màu da hay vóc dáng nào đẹp hơn.
Nếu món ngọc trắng là quà cho người khác, hãy hình dung trang phục họ hay mặc nhất và những món trang sức họ đã có. Kim loại khớp với thói quen của người nhận luôn là lựa chọn ít rủi ro hơn kim loại theo sở thích của người tặng.
Câu hỏi thường gặp
Ngọc băng trong nên gắn vàng hay vàng trắng?
Nếu muốn giữ vẻ trong mát như nước đá, hãy chọn vàng trắng hoặc bạch kim. Nếu thích ánh ấm như mật và muốn khớp với trang sức vàng sẵn có, vàng vàng là lựa chọn hợp lý. Ngọc băng mượn màu kim loại rất rõ nên nên thử trước.
Vì sao ngọc băng gắn vàng lại có màu vàng nhạt?
Ngọc băng rất trong, ánh sáng xuyên qua chạm vào kim loại phía sau rồi phản lại mắt mang theo màu vàng. Mặt ngọc càng mỏng và đáy ổ càng kín, hiện tượng càng rõ.
Ngọc trắng đục có cần chọn kim loại kỹ như ngọc băng không?
Ít hơn. Ngọc trắng đục cho ít ánh sáng đi qua nên không mượn nhiều màu kim loại. Chuyện chọn kim loại lúc này chủ yếu theo phong cách và theo các món trang sức bạn hay đeo.
Bạch kim có hợp với ngọc trắng không?
Rất hợp. Bạch kim trắng xám dịu, không cần xi màu, giữ được vẻ trong của ngọc băng. Bạn cần biết bạch kim nặng tay hơn vàng và khi xước sẽ có lớp mờ tự nhiên.
Làm sao để mặt ngọc trắng không bị trông đục khi đeo?
Lau sạch dầu da và mỹ phẩm sau khi đeo, vệ sinh kẽ ổ định kỳ bằng nước ấm và xà phòng dịu, tránh để kim loại xỉn hay mòn xi lâu ngày. Ngọc băng lộ bẩn nhanh nên lau đều là quan trọng nhất.
Ngọc trắng có phiêu hoa xanh nên gắn kim loại gì?
Kim loại trắng thường giúp dải xanh nổi rõ trên nền trắng sạch. Vàng vàng làm nền ngả kem và dải xanh ngả vàng. Quan trọng không kém là cùng thợ chọn hướng treo để viền không đè lên dải màu.